اسد الله معطوفى
197
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
معرفى كردهاند كه مامون آنها را سركوب كرد اما « ديباج را اكرام نموده و با خود به خراسان و جرجان آورد » . 40 حسن بن محمد بن حسن قمى در « تاريخ قم » خود كه به سال 378 نوشته ، در اين باب چنين آورده است : « ديباج در سنه 200 در مدينه خروج كرد و بر آنجا غلبه نمود . اما مامون به او اماننامه داد و به مرو برد و او را گرامى داشت تا به جرجان آمد و وفات يافت . مامون خويش بر او نماز كرد و دفنش نمود . علويان بدينسبب بر مامون شكر گزاردند . . . قبر محمد بن جعفر ديباج را به جرجان زيارت كنند . خبر رسيده كه صاحب الجليل كافى الكفاه ابو القاسم اسمعيل بن عباد بر سر تربت او عمارت كرد ، در سنه 374 ه . ق » . 41 حمد إله مستوفى ( 730 ه . ق ) نوشته است : « در سنه 203 هجرى محمد بن جعفر صادق كه قبر او به گور سرخ مشهور است به جرجان درگذشت » . 42 در عصر قاجار در بسطان هم يك گنبد و بارگاه نزديك مقبره بايزيد وجود داشت كه مردم آنرا « مزار محمد بن جعفر صادق معروف به ديباج » مىدانستند . اعتماد السلطنه در همان زمان آنرا اشتباه خوانده و محل آنرا در چارده كلاته گرگان معرفى كرده و ذكر مىكند كه خود آنرا ديده است . 43 در دوران معاصر لسترنج نوشته است : « گرگان در نزد شيعيان شهرت بسيار داشته ، زيرا مزار معروف گور سرخ قبر يكى از فرزندان على در آنجاست » . 44 به هر صورت اين بقعه از قرن 403 ه . ق مورد توجه اهالى منطقه بوده و قبرستان بزرگى را هم در اطراف خود داشت كه اهالى اين ناحيه مردگان خود را در آن دفن مىكردند . متاسفانه از اين گورستان تاريخى كه شايد يكى از گورستانهاى بزرگ شهر قديم جرجان بوده و در بعضى از منابع هم از آن ياد كردهاند ، چيزى باقى نمانده و بخش اعظم آن در خاك مدفون شده است . كندوكاو علمى و مجاز مىتواند تاريخ بسيارى از وقايع منطقه را از روى متنهاى حك شده بر روى سنگ مزارهاى يافتشده ، مكشوف نمايد . در پايان چند تصوير را كه مربوط به كتيبه اين بقعه و نيز چند سنگى را كه در سال 1364 نگارنده از آنها در زمينهاى اطراف دور بقعه عكسبردارى نموده است ، ارائه مىدهيم .